سلام
بزرگداشت شيخ صدوق ره
شناسنامه
ـ محمد بن علي بن بابويه معروف به شيخ صدوق در حدود سال 306 ق در شهر قم متولد شد... يكي از
معروف ترين خاندانهاي بزرگ كه بيش از سيصد سال در مركز ايران دانشمندان نامور از آن برخاسته
از خاندان «بابويه» است كه «صدوق» بزرگترين شخصيت اين خاندان به شمار ميرود....
ـ شيخ طوسي در كتاب غيبت دربارة تولد «صدوق» چنين نگاشته است:«بسياري ازبزرگان قم نقل كرده اند
كه علي بن حسين بن بابويه (پدر شيخ صدوق) با دختر عموي خود ازدواج كرد ولي از وي صاحب فرزند
نشد نامه اي به شيخ ابوالقاسم حسين بن روح (يكي از نائبان امام عصر (عج) در زمان غيبت صغري) نوشت
كه از حضرت ولي عصر (عج) بخواهد تا براي او دعا كند كه خداوند به او فرزند عطا فرمايد. از حضرت
جواب آمد كه از اين همسر صاحب فرزند نمي شوي ولي بزودي با كنيزي ديلمي (نام طائقه اي كه در شمال
ايران مي زيسته و مدتي بر قسمتهاي عمدة ايران حكمراني داشتند و به آنها ديليمان مي گويند) ازدواج
خواهي كرد كه خداوند از او دو فرزند فقيه به تو خواهد داد. ـ شيخ صدوق خود نيز ماجراي دعاي حضرت
ولي عصر (عج) و ولادت خود را در كتاب «اكمال الدين» آورده است و در ادامه نوشته است كه هر گاه
«ابو جعفر محمد بن علي اسود» (كسي كه نامه پدر شيخ صدوق را به نائب امام زمان (عج) رسانده است)
مرا مي ديد كه براي آموختن حديث و علوم اهل بيت (ع) با اشتياق تمام به درس اساتيد مي رفتم، مي فرمود:
اين ميل و اشتياق به علم آموزي كه تو داري جاي تعجب نيست زيرا تو به دعاي امام زمان متولد شده اي ....
دوران پرورش و تحصيل
«محمد» در سنين كودكي فراگيري دانش ديني از نزد پدر آغاز كرد و تحصيلات ابتدايي و رشد اوليه او در
علوم در شهر قم كه آن روز محضر دانشمندان و محدثان بود به انجام رسيد....
جامعه اي كه او در آن مي زيست
ـ يكي از حوادث مهم دوران زندگي شيخ صدوق روي كار آمدن سلسلة ايراني نژاد و شيعي مذهب آل بويه
بود كه ميان سالهاي 322- 448 هجري قمري بر بخش بزرگي از ايران و عراق و جزيره تا مرزهاي شمالي
شام فرمان راندند. هجرت شيخ صدوق از قم به ري و اقامت در آنجا نيز به درخواست يكي از حاكمان اين
سلسه «ركن الدين ديلمي» بوده است.به نظر مي رسد علت اصلي اين دعوت و عزيمت، خلايي بود كه از
هجرت شيخ كليني (نويسنده اولين كتاب حديثي شيعي به نام اصول كافي) از ري به بغداد و سپس رحلت او
پيش آمده بوده است.
در حقيقت وجود شيخ صدوق در ري مي توانست منشا بركات فراوان باشد و آن بزرگوار نيز با توجه به
اهميت موضوع دعوت ركن الدوله را پذيرفت.... و بحثهاي بسياري در موضوعات مختلف اسلامي به ويژه
در دو موضوع مهم امامت و غيبت حضرت ولي عصر (عج) با رهبران مذاهب مختلف انجام داد....
سفرهای علمی
ـ عشق به جمع آوري احاديث و حفظ و حراست از سخنان پيشوايان ديني و نشر و توزيع آنها مهمترين
كاري بود كه شيخ صدوق با سفرهاي متعدد به انجام رسانيد. براي رسيدن به اين هدف، از بلخ و بخارا
تا كوفه و بغداد و از آنجا تا مكه و مدينه سفر كرده و با تمام مراكز اسلامي آن زمان اعم از شيعه و سني
ارتباط برقرار كرده است....
مقام علمی
ـ شيخ صدوق را نمي توان تنها يك محدث يا فقيه يا اصولي ناميد بلكه با نظر به گوناگوني تاليفات او
سخنان عالمان ديني در حق وي پي به دانش (بسيار) او خواهيم برد.
عمر رضا كي له «از عالمان اهل سنت» در حق او نوشته است: «محمد بن علي بن الحسين .... شيعي
مفسر، فقيه، اصولي، محدث، حافظ، آشناي به رجال و ... (بوده است) ....
آثار شيخ صدوق
ـ شيخ طوسي در كتاب الفهرست نوشته است: وي نزديك به سيصد كتاب تاليف كرده است...
مشهورترين و بزرگترين كتاب صدوق، پس از مدينه العلم (كه مفقود شده است) كتاب «من لا يحضره
الفقيه» مي باشد كه نزديك، شش هزار حديث در موضوعات مختلف فقهي در آن جمع آوري شده است.
برخی ازآثار وی
ـ كمال الدين و تمام النعمه: در مورد امام زمان (عج) و پاسخ به شبهات و اشكالات مخالفين در مورد
غيبت آن بزرگوار.ـ معاني الاخبار: حاوي رواياتي كه موارد ابهام و مشكل احاديث و آيات قرآن را
توضيح داده است.ـ عيون اخبار الرضا: اين كتاب را براي صاحب بن عباد وزير دانشمند و دين پرور
آل بويه نگاشته و به وي اهدا كرده است و در آن رواياتي كه از امام هشتم (ع) نقل شده گرد آمده است .
ـ خصال: اين كتاب كه در بردارندة نكات اخلاقي، علمي،تاريخي و فقهي و پنداري درس آموز مي باشد.
براساس سلسه اعداد ترتيب يافته است... او در هر باب رواياتي كه مطابق همان عدد نكته يا مطلبي را در
بردارد آورده است.ـ امالي (مجالس): مجموعه درسها و سخنرانيهاي شيخ صدوق كه مطالب آن را شاگردان
وي تحرير كرده اند. علل الشرايع: شامل علتها و فلسفه احكام است.
شاگردان وی
ـ از ميان شاگردان وي كه سرآمد همة آنهاست مي توان دانشمند بلند آوازة شيعه محمد بن محمد بن لغمان
معروف به «شيخ مفيد» را نام برد كه بحق برازنده اين لقب بود و خدمت بسياري به دين و ديانت كرد ......
سال وفات
ـ شيخ صدوق سرانجام پس از عمري تلاش و تحقيق در سنگر علم و فرهنگ اسلامي در سال 381 ق
در 75 سالگي دعوت پروردگار خويش را لبيك گفت و در جوار رحمت بي منتهاي او جاي گرفت. آرامگاه
وي در نزديكي مرقد حضرت عبدالعظيم حسني (ع) در شهر ري به نام «ابن بابويه» زيارتگاه مسلمانان
است....
تلخيص از كتاب گلشن ابرار/ ج اول / ص 22
جمعي از پژوهشگران حوزه علميه قم/ نشر معروف/ سال 1379